توضیح مترجم:

مقالهٔ حاضر از کتاب «علمی تخیلی و فلسفه – از سفر در زمان تا ابرهوش مصنوعی» نوشتهٔ «سوزان شنایدر» انتخاب و ترجمه شده است[1] و به زودی چند داستان یا مقاله از این کتاب در فضای استعاره منتشر خواهد شد. البته، برخی از این آثار، با تعریف کنونی، گمانه‌زن محسوب می‌شوند، نه الزاماً علمی تخیلی.
فهرست اصلی نام فیلم‌ها و مجموعه‌های تلویزیونی را هم در بر می‌گیرد. ولی به دلیل تمرکز فضای استعاره بر ادبیات داستانی، آن بخش در ترجمه منظور نشده و تنها به رمان‌ها و داستان‌های کوتاه بسنده شده است.
پیوند نویسندگان و آثاری که در فضای استعاره به آن‌ها پرداخته شده به فهرست اضافه شده است.

دو دیدگاه ممکن دربارهٔ رابطهٔ فلسفه و علمی ‌تخیلی را در نظر بگیرید.

بر اساس دیدگاه نخست، علمی ‌تخیلی صرفاً آنچه را که می‌توان به خوبی – یا شاید حتی بهتر – در یک مقالهٔ فلسفیِ استدلالی بیان کرد، تصویرسازی یا قابل‌فهم‌تر می‌کند. مثلاً، کسانی که تابِ بحث‌های کاملاً انتزاعی دربارهٔ ماهیت زمان را ندارند، شاید یک داستان هیجان‌انگیز برایشان جذاب باشد، در حالی که احتمالاً فیلسوفان کارآزموده چنین سرگرمی‌هایی را نادیده می‌گیرند و مستقیماً به سراغ استدلال‌های انتزاعی می‌روند که هستهٔ اصلی فعالیت فلسفی را تشکیل می‌دهد.

بر اساس دیدگاه دوم، روایت‌پردازی علمی ‌تخیلی به‌خودیِ ‌خود دارای ارزش فلسفی است؛ ارزشی که قابل‌ تقلیل به استدلال انتزاعی نیست. دست‌کم در مورد برخی موضوعات فلسفی، هیچ‌یک را نمی‌توان جایگزین دیگری کرد و بسنده کردن به تنها یکی از این دو نوع متن خطر نوعی سوءتغذیهٔ فلسفی را در پی دارد.

یکی از استدلال‌هایی که کفه را به سود دیدگاه دوم را سنگین می‌کند این است که مثال‌ها و آزمایش‌های فکری نقشی حذف‌ناپذیر در اندیشهٔ فلسفی دارند. اگر چنین باشد، می‌توان مثال‌ها و آزمایش‌های فکریِ کوچک در مقالات فلسفی را نقاط میانیِ پیوستاری دانست که در یک سوی آن گزاره‌های کاملاً انتزاعی قرار دارند و در سوی دیگرش روایت‌هایی به بلندای یک رمان. هر نقشی که مثال‌های کوتاه در تفکر فلسفی ایفا می‌کنند، شاید روایت‌های بلندتر نیز نقشی مشابه داشته باشند. شاید نثر کاملاً انتزاعی، تخیل و عواطف را گرسنه می‌گذارد، آزمایش‌های فکریِ خوش‌پرداخت اندکی آن‌ها را درگیر می‌کنند و فیلم‌ها و رمان‌ها خیلی کامل‌تر درگیرشان می‌کنند و در نتیجه، همهٔ فواید شناختی (و البته خطرات) ناشی از درگیر شدنِ زنده و عمیقِ تخیل و احساسات را نیز به همراه می‌آورند.

ادبیات داستانیِ معمولی شناختِ تخیلی و عاطفیِ ما را نسبت به امکان‌هایی در محدودهٔ تجربهٔ عادیِ انسانی برمی‌انگیزد، در حالی که ادبیات گمانه‌زن شناختِ تخیلی و عاطفیِ ما را نسبت به امکان‌هایی فراتر از جریان عادی تجربهٔ انسانی درگیر می‌کند. هر دو گونهٔ داستانی، به طور بالقوه، شایستهٔ آنند که نقشی محوری در تأمل فلسفی دربارهٔ چنین امکان‌هایی داشته باشند.

با در نظر داشتن این ملاحظات، تصمیم گرفتم فهرستی از آثار علمی ‌تخیلیِ فلسفیِ جالب‌توجه – یا به‌طور کلی‌تر، ادبیات گمانه‌زن – تهیه کنم. برای این کار، از سی ‌و نه فیلسوف حرفه‌ای و نیز دو نویسندهٔ برجستهٔ علمی‌ تخیلی که با تحصیلات تکمیلی در فلسفه نظرخواهی کردم. هر کدام ده اثر ادبی گمانه‌زن را توصیه کرد و توضیح کوتاهی در معرفی و بیان جذابیت آن اثر نوشت. البته لزوماً دیدگاه همه‌شان دربارهٔ ارزش علمی ‌تخیلی با من یکی نیست. تنها خواسته‌ام این بود که ده اثر مورد علاقهٔ شخصی خود را، که از نظر فلسفی جالب می‌دانند، معرفی کنند.

در انتها، نام همهٔ نویسندگان و آثاری که دست کم دو نفر توصیه‌شان کرده‌اند، همراه با گزیده‌هایی از توضیحات معرفی‌شان (با حفظ آزادی در ویرایش و حتی بازنویسی کامل) فهرست شده است. خودِ من تاکنون فقط حدود نیمی از این آثار را خوانده‌ام. به همین خاطر، به دقت و درستی توضیحات مشارکت‌کنندگان تکیه می‌کنم.

توصیه یازده نفر:

اوسولا لو گوین (Ursula K. Le Guin)

دست چپ تاریکی (The Left Hand of Darkness) – داستانی دربارهٔ نخستین تماس با جامعه‌ای که نقش‌های جنسیتی، گرایش جنسی و هنجارهای اجتماعی در آن به شکلی کاملاً متفاوت جلوه می‌کنند.
نُه جان (Nine Lives) – کلون بودن چه حسی دارد، و مشخص‌تر از آن، قطع ناگهانی ارتباط فرد با کلونی که با هم بزرگ شده‌اند چه حسی دارد؟
نام جهان جنگل است (The Word for World is Forest) – در کمپی از دنیایی دیگر، از گونهٔ محلی به عنوان برده استفاده می‌شود. در چنین فضایی شخص بودن چگونه است؟ جامعه چطور می‌تواند و باید تغییر کند؟
کسانی که از خیر املاس می‌گذرند (The Ones Who Walk Away from Omelas) – نوعی برهانِ نقض برای فایده‌گرایی.
نویسندهٔ دانه‌های آکاسیا و گزیده‌هایی دیگر از نشریهٔ انجمن زبان‌شناسیِ جانوران (The Author of the Acacia Seeds, and Other Extracts from the Journal of the Association of Therolinguistics) – دلپذیر است که گاهی اثر علمی‌ تخیلی خاطرنشان می‌کند که زبان‌شناسی هم یک علم است.
خلع‌شدگان (The Dispossessed) — زندگی یک فیزیک‌دان از جامعه‌ای آنارشیستی. تأملاتی دربارهٔ نظام‌های سیاسی، اخلاقی و سازمان‌دهی سیاسی. آیا همهٔ رؤیاهای بزرگ شکست می‌خورند؟ آیا سرشت همهٔ نظام‌های سیاسی این است که به بوروکراسی - یا چیزی بدتر – فرو بپاشند؟
همیشه بازگشت به خانه (Always Coming Home) — تصویری از آینده‌ای ممکن برای بشر در شمال کالیفرنیا، که انسان‌ها به شیوه‌ای عمدتاً ابتدایی و صلح‌آمیز از زندگی بازگشته‌اند و به مصرف‌گرایی و تا حد زیادی به فناوری پشت کرده‌اند.
تغییر هواپیما (Changing Planes) — فرودگاه‌ها میزبان افرادی هستند که در فاصلهٔ میان دو پرواز، بُعد یا جهان خود را عوض می‌کنند؛ از جمله جهانی که در آن هر چیزی که برای زندگی انسان غیرضروری بوده حذف شده است.

توصیه نه نفر:

تد چیانگ (Ted Chiang)

داستان زندگی تو و دیگران (Stories of Your Life and Others) — مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه با موضوعاتی از این دست: اگر حساب (ریاضی) واقعاً ناسازگار می‌بود چه می‌شد؟؛ موجودات فضایی‌ای که زبانشان به‌جای آن‌که خطی و زمانی باشد، بصری و غیرخطی است؛ انسان‌هایی که بخشی از مغزشان را که مسئول داوری دربارهٔ زیبایی دیگران است غیرفعال می‌کنند؛ تجربهٔ رسیدن به اَبَرهوش چگونه است؟؛ و وجود شواهد عینی از خدایی بول‌الهوس و خودسر. (داستان اصلی این مجموعه با عنوان داستان زندگی تو در فضای استعاره منتشر شده است.)
حقیقتِ واقعیت، حقیقتِ احساس (The Truth of Fact, The Truth of Feeling) — به بررسی غیر قابل‌ اعتماد بودن حافظه و پیامدهای اجتماعی و عاطفی آن می‌پردازد.

توصیه هشت نفر:

فیلیپ کی. دیک (Philip K. Dick)

مدافعان (The Defenders) — ماشین‌ها چگونه ممکن است میل انسان‌ها به نابودی بی‌فکرانهٔ سیاره را مهار کنند؟
اتوفَک (Autofac) — داستان کوتاهی دربارهٔ مسئلهٔ لجن خاکستری در فناوری نانو؛ و راستش، این‌که کسی در دههٔ پنجاه میلادی دربارهٔ چنین چیزی نوشته باشد، خودش بسیار شگفت‌انگیز است.
زمان از بند گسسته (Time out of Joint) — نمایشی جذاب از این‌که کشف جعلی بودنِ تمام زندگی انسان و محیط اطرافش چه حسی می‌تواند داشته باشد.
آیا آدم‌مصنوعی‌ها خواب گوسفند برقی می‌بینند؟ (?Do Androids Dream of Electric Sheep) — اندرویدهای برده از نظر زیستی تقریباً از انسان‌ها قابل‌تشخیص نیستند، اما فاقد همدلیِ غریزی‌اند. این تفاوت تا چه اندازه اهمیت دارد؟
یوبیک (Ubik) — جهانی هراس‌آور که در آن ظاهر و واقعیت از هم می‌گسلند و در میان نسخه‌های متعددِ ممکن از واقعیت، دیگر روشن نیست چه چیزی واقعی است؛ اگر اساساً چیزی واقعی باشد!
پلیس گفت اشک‌هایم را جاری کن (Flow My Tears, the Policeman Said) — اگر دیک تو را دچار بدگمانی نکند، احتمالاً واقعاً وجود نداری! در این اثر، ماده‌ای مخدر به ذهنِ مصرف‌کننده هدف را به واقعیتی موازی می‌برد.
رادیو آزاد آلبموث (Radio Free Albemuth) — زمان در قرن اول میلادی متوقف شده و در سال ۱۹۴۵ دوباره به جریان افتاده است. حالا نظریه‌ای دربارهٔ زمان ارائه کن که این وضعیت را سازگار و ممکن سازد!
یک اسکنر تیره (A Scanner Darkly) — مأمور مخفی مبارزه با مواد مخدر، ارتباط خود را با واقعیت از دست می‌دهد. وقتی وانمود می‌کنیم کسی هستیم که نیستیم، واقعاً چه کسی هستیم؟
بدَل (Imposter) — تلاش دیک برای فهمِ خود و خودفهمی!

توصیه هفت نفر:

گرگ اِگان (Greg Egan)

یاد گرفتنِ خود بودن (Learning to Be Me) – دربارهٔ آگاهی و هویت؛ اگر نسخه‌ای مصنوعی بتواند ذهن انسان را کاملاً بازتولید کند، خودِ واقعی کدام است؟
آدمکش بی‌نهایت (The Infinite Assassin) – چه نسبتی با همتاهای خود در جهان‌های موازی و چندجهان داریم؟
بدیهیات(Axiomatic) - مجموعه‌ای از داستان‌ها دربارهٔ موضوعاتی چون فرستادن پیام به گذشته، آگاهی از تاریخ آینده و جایگزینی یا دگرگونی مغز زیستی از طریق محاسبات رایانه‌ای و پیامدهای آن برای هویت شخصی و مسئولیت اخلاقی.
دیاسپورا (Diaspora)– اگر بتوانیم ذهن خود را در ابررایانه‌ها بارگذاری کنیم، از خود نسخه‌های متعدد بسازیم، نسخهٔ پشتیبان تهیه کنیم و تجربه‌های حسی و شخصیتمان را تغییر دهیم، چه بر سر هویت شخصی و معنای زندگی خواهد آمد؟
شهرِ جایگشت (Permutation City) – کاوشی فلسفی دربارهٔ شبیه‌سازی ذهن، واقعیت دیجیتال و این پرسش که آیا نسخهٔ کپی‌شدهٔ انسان همان فرد اولیه است یا نه.
دلایلی برای شاد بودن (Reasons to Be Cheerful) – اگر کسی توانایی تنظیم لحظه‌به‌لحظهٔ وضعیت روانی و احساس خوشی خود را به دست آورد، آیا این خوشبختیِ مهندسی‌شده همچنان اصیل است؟

توصیه شش نفر:

استانیسلاو لم (Stanisław Lem)

دفترچه‌های ستاره‌ای، سفر بیستم» (The Star Diaries, The Twentieth Voyage) — سفر در زمان، همراه با مشکلات علیت و مسئلهٔ هویت و «خود».
سولاریس (Solaris) — موجودی بیگانه، عظیم و رازآلود که شاید از طریق بازآفرینی انسان‌هایی از گذشته در تلاش برای ارتباط با بشر باشد. شاید هم نه.
بازگشت از ستارگان (Return from the Stars) — رنج و خطر و ریسک چه ارزشی دارند و اگر از زندگی حذف شوند چه اتفاقی می‌افتد؟
سایبریاد (The Cyberiad) — داستان‌هایی با درون‌مایه‌های فلسفی دربارهٔ دو مهندسِ سازنده، ترورل و کلاپائوسیوس، که مدام می‌کوشند از یکدیگر پیشی بگیرند.
صدای اربابش (His Master’s Voice) — داستانی دربارهٔ «نخستین تماس» که بدبینی عمیقی نسبت به امکان فراتر رفتن از مرزهای مفهومیِ تعیین‌شده توسط ماهیت گونهٔ انسانی نشان می‌دهد.
کنگرهٔ آینده‌شناسی (The Futurological Congress) — دربارهٔ تمایز میان واقعیت و توهم.
گولم ۱۴ (Golem XIV) — روایتی از دیدگاه یک هوش مصنوعی که به آگاهی دست یافته و پرسش‌هایی دربارهٔ فلسفهٔ ذهن و اخلاق مطرح می‌کند.

توصیه پنج نفر:

آیزاک آسیموف (Isaac Assimov)

شواهد (Evidence) — این داستان کوتاه امکان‌پذیری آزمون تورینگ را بررسی می‌کند؛ آیا می‌توان صرفاً از طریق رفتار، انسان را از ماشین تشخیص داد؟
من، ربات (I, Robot) — مجموعه‌ای کلاسیک از داستان‌های کوتاه دربارهٔ رابطهٔ انسان و هوش‌های غیرانسانی، از جمله قانون مشهور رباتیک.
پایان ابدیت (The End of Eternity) — ساختاری پیچیده از سفر در زمان، با پلیس‌های زمان که در فرازمان یا «متازمان» فعالیت می‌کنند.
ایزدان هم (The Gods Themselves) — دربارهٔ این پرسش که هویت شخصی چیست و چه چیزی «خود» را تعریف می‌کند.

رابرت هاینلاین (Robert A. Heinlein)

جری یک انسان بود (Jerry Was a Man) — انسان بودن واقعاً به چه معناست؟ این پرسش با شخصیتی اصلی داستان که شامپانزه‌ای دست‌کاری‌شده از نظر ژنتیکی است مطرح می‌شود.
همهٔ شما زامبی‌ها (All You Zombies) — داستانی از سفر در زمان با حلقه‌های زمانی و روابطی پیچیده و پارادوکس‌وار.
ماه خاتونی خشن است (The Moon Is a Harsh Mistress) — جامعه‌ای ماه‌نشین با گرایش‌های آزادی‌خواهانه و این اصل که «ناهار مجانی وجود ندارد».
ایوب: کمدی عدالت (Job: A Comedy of Justice) — تفسیری تحت‌اللفظی از کتاب ایوب که در میان جهان‌های ممکنِ متعددی که همگی تحقق یافته‌اند روایت می‌شود.

چاینا میه‌ویل (China Miéville)

شهر و شهر (The City & The City) — نمونه‌ای بسیار جسورانه از متافیزیکِ اکتشافی و کاوشی در مرزهای ادراک، واقعیت و ساختارهای اجتماعی.
امبسی‌تاون (Embassytown) — جامعه‌ای بیگانه که قادر به سخن گفتنِ نادرست یا دروغ نیست، برای نخستین بار از انسان یاد می‌گیرد چگونه تشبیه بسازد و در نهایت چگونه دروغ بگوید؛ چیزی که آن‌ها را برای همیشه دگرگون می‌کند.

چارلز استراس (Charles Stross)

اچلراندو (Accelerando) – داستانی که نشان می‌دهد زندگی در تکینگی فناورانه چطور است.

توصیه چهار نفر:

خورخه لوییس بورخس (Jorge Luis Borges)

دربارهٔ دقت در علم (On Exactitude in Science) — اثری تمثیلی و موجز که نشان می‌دهد صنعت نقشه‌نگاری آن قدر پیشرفت کرده که تنها نقشه قابل قبول از یک امپراتوری، نقشه‌ای است هم‌مقیاس با خودِ آن امپراتوری.
هزارتوها (Labyrinths) — مجموعه‌ای شاهکار از داستان‌های کوتاه فلسفی و شگفت‌انگیز که هر یک از آن‌ها از چندین جهت جذاب و غریبند و مضامین تکرارشونده‌ای چون بی‌نهایتی، ماهیت زمان، تکرار ابدی و ایدئالیسم متافیزیکی را می‌کاوند.

ری بردبری (Ray Bradbury)

آوای تندر (A Sound of Thunder) — روایتی جذاب از مسافران زمان در یک سفر سیاحتی که تنها به دلیل تنبلی و انحرافِ اندک از مسیر تعیین‌شده، آینده و کل تاریخ را دستخوش تغییری بنیادین می‌کنند.
فارنهایت ۴۵۱ (Fahrenheit 451) — تصویرگری تکان‌دهنده از کتاب‌سوزانِ حکومتی و زندگیِ کرخت‌شدهٔ انسان‌ها، که در ستایشِ قدرتِ بی‌بدیلِ اندیشه‌های مکتوب قلم زده شده است.
شراب قاصدک (Dandelion Wine) — ژرف‌نگری و تأملی در معنای واقعی زندگی و عشق و خوشبختی؛ شامل تلاش برای ساخت یک «ماشین خوشبختیِ» واقعیت مجازی، روایتی عاشقانه و تراژیک از عشقی بازمتولدشده، دیدگاه‌های مادربرزگی در آستانهٔ مرگ دربارهٔ جاودانگی، و عصاره‌گیری از تمام لذت‌های یک روز تابستانی در بطری شراب قاصدک.

پی. دی. جیمز (P. D. James)

فرزندان انسان (The Children of Men) — تصویری تکان‌دهنده و جذاب و دلهره‌آور از انقراض نسل بشر؛ روایتی از اینکه اگر انسان‌ها به ناگاه تواناییِ فرزندآوری را از دست بدهند، زندگی روی کرهٔ زمین به چه شکلی در خواهد آمد.

نیل اسفنسون (Neal Stephenson)

عصر الماس (The Diamond Age) — کاوشی در یک دنیای تقریباً پساکمیابی که در آن نانوفناوری ساخت هر ماده‌ای را ممکن کرده است. این اثر به بررسی نقش آموزش، اقتصاد، ساختار طبقاتی زمین در دوران پساکمیابی، هوش مصنوعی و واقعیت مجازی می‌پردازد.
چرخه باروک (The Baroque Cycle) — مجموعه‌ای از رمان‌های تاریخی که حول محور روابط و تعاملات نیوتن و لایبنیتس شکل گرفته و به کاوش در ریشه‌ها و خاستگاه‌های علم و نظام مالی مدرن در تقابل با مفاهیم و کهن‌الگوهای کیمیاگری می‌پردازند.
آناتم (Anathem) — یک ماجراجویی علمی‌تخیلی با قهرمانی از تبار راهبانِ فیلسوف؛ اثری شگفت‌انگیز که چرخش‌های داستانی اصلی آن با تفسیر جهان‌های چندگانه در مکانیک کوانتومی و مناظره‌های داغ دربارهٔ افلاطون‌گرایی در متافیزیک گره خورده است.

کورت فونه‌گوت (Kurt Vonnegut, Jr)

پیانوی خودکار (Player Piano) — آینده‌نگریِ تلخی از دنیایی که در آن پیشرفت فناوری و اتوماسیون انسان‌ها را به موجوداتی مازاد تبدیل کرده است.
افسونگران تایتان (The Sirens of Titan) — مارپیچی عمیق و به غایت زیبا در میان تنهایی، دانای کل بودن و جست‌وجوی معنای زندگی در پهنهٔ بی‌کران هستی.
به خانه میمون خوش آمدید (Welcome to the Monkey House) —کنترل جمعیت، به‌مرگی (اتانازی) و دیدگاه‌های متغیر نسبت به جنسیت و گرایش‌های جنسی.
سلاخ‌خانه شماره پنج (Slaughterhouse-Five) —پرسش‌های عمیق اخلاقی، مفاهیم علیت و تقابل همیشگی میان ارادهٔ آزاد در برابر جبرگرایی.

جین وولف (Gene Wolfe)

پنجمین سر سربروس (The Fifth Head of Cerberus) — به مسئلهٔ هویت فردی از دریچهٔ استعمارگری می‌پردازد.
قهرمانی در قامت گرگینه (The Hero as Werewolf) — امر شر چیست؟ نقش تعمیم‌پذیری در اخلاق چیست؟
کتاب خورشید نو (The Book of the New Sun) — اثری مسحورکننده دربارهٔ تجربهٔ کران‌مندی و پایان‌پذیری.

توصیه سه نفر:

جین وولف (Gene Wolfe)

تختستان (Flatland) — از زاویهٔ دید موجوداتی دوبعدی در یک جهان دوبعدی نوشته شده است که با بعد سوم مواجه می‌شوند.(نویسندهٔ کتاب یک «مربع» است)

داگلاس آدامز (Douglas Adams)

راهنمای کهکشان برای اتواستاپ‌زن‌ها (Hitchhiker’s Guide to the Galaxy) — ماهی بابل عدم وجود خدا را اثبات می‌کند؛ گاو دلش می‌خواهد خورده شود؛ گرداب دیدگاه مطلق؛ زمان یک توهم است، زمان ناهار توهمی بیشتر، و ۴۲.

مارگارت آتوود (Margaret Atwood)

سرگذشت ندیمه (The Handmaid's Tale) — یک دیکتاتوری دین‌سالار ظهور کرده است که در آن زنان به شدت سرکوب می‌شوند و باید برای به دست آوردن فاعلیت و جامعه تلاش کنند.
اوریکس و کرایک (Oryx and Crake) — یک مهندس ژنتیک نابغه نسل بشر را نابود می‌کند و یک جایگزین برتر می‌سازد، آن‌طور که توسط آخرین انسانِ بازمانده روایت می‌شود.

آر. اسکات بکر (R. Scott Bakker)

شاهزادهٔ هیچ‌چیز (Prince of Nothing) — فانتزی حماسی با روحِ تالکین، اما نه به سبک او؛ وامدار توسیدید و کامو.
نوروپات (Neuropath) — وحشتِ عصب‌شناسی. آخرالزمانِ معنایی. مغز شما دوست شما نیست.
نصب مجدد عدن (Reinstalling Eden) — دربارهٔ رابطهٔ «خدایانِ» انسانی با هوش‌های مصنوعی که خود خلق کرده‌اند.

یان ام. بنکس (Iain M. Banks)

فناوری برتر و جزییات سطحی (The State of the Art and Surface Detail) – کاوش‌هایی گسترده در مرزهای آرمان‌شهر، زیباییِ انسانیتِ نقص‌دار، نقشِ کمیابی و ریسک و شکنندگی در زندگی انسان، بهشت‌ها و جهنم‌های مجازی و جنگ واقعی و این احتمال که وقتی کسی بتواند هر چه می‌خواهد داشته باشد یا انجام دهد، جنبه‌های مهمی از زندگی ممکن است از دست بروند.

اکتاویا ای. باتلر (Octavia E. Butler)

فرزند خونی (Bloodchild) — انسان مجبور به حاملگی برای بیگانگان می‌شوند؛ تمثیلی خونین و به شدت احساسی از مادر بودن، که به عنوان شکلی متناقض‌نما و لذت‌بخش از سوءاستفاده به تصویر کشیده شده است.
مثلث بذرافشان (Parable of the Sower) — نقش‌های جنسیتی و اهمیت همدلی در ایفای مسئولیت‌هایمان در قبال یکدیگر.

ایتالو کالوینو (Italo Calvino)

کوزیکومیک (Cosmicomics) — پیرمردی به نام ک‌ف‌وف‌ک داستان‌هایی از دوران جوانی‌اش تعریف می‌کند؛ زمانی که او و خویشاوندانش شاهد مه‌بانگ، شکل‌گیری کهکشان‌ها، زمانی که ماه آن‌قدر به زمین نزدیک بود که می‌شد از یکی به دیگری پرید، تکامل حیوانات خشکی‌زی و دیگر رویدادهای تاریخی بودند.
اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری (If on a Winter’s Night a Traveller) — گذشتن از آغاز این فراداستانِ فلسفیِ دوم‌ شخص دشوار است، اما می‌توانید به پایانش برسید.

اورسن اسکات کارد (Orson Scott Card)

گوشت شاهان (Kingsmeat) — یک مسئلهٔ کلاسیک برای فایده‌گرایی، به همراه چاشنی استیک‌های لذیذ از گوشت انسان.
بازی اندر (Ender’s Game) — بچه‌ها در یک مدرسهٔ نظامی در فضا، آموزش می‌بینند تا در جنگی برای پایان دادن به تمام جنگ‌های بیگانگان بجنگند. حکومت‌های تمامیت‌خواه. بیگانه‌هراسی. تاکتیک‌های نظامی. وبلاگ‌نویسی… دیگر چه می‌خواهید؟

ویلیام گیبسون (William Gibson)

جانی نمونیک (Johnny Mnemonic) — چگونه باید دستکاری و تغییرِ انسان‌ها و دیگر ارگانیسم‌های هوشمند را قانون‌گذاری کرد؟
نورومنسر (Neuromancer) — رمانی جریان‌ساز که پایان دادن به «افسانهٔ پیشرفت» در علمی‌تخیلی را به آن نسبت می‌دهند.
بازار زمستانی (The Winter Market) — یک تهیه‌کننده مستقیماً با عواطف و احساسات هنرمندان کار می‌کند. دربارهٔ ماهیت هنر، آگاهی و شاید جاودانگی.

دنیل کیز (Daniel Keyes)

گل‌هایی به یاد الجرنون (Flowers for Algernon) — دربارهٔ هویت فردی، ناتوانی ذهنی و مسئولیت‌های ما در قبال افرادی که از نظر عصبی معمولی نیستند.

جورج آر. آر. مارتین (George R. R. Martin)

با صبح مه می‌آید (With Morning Comes Mistfall) — یک هیئت اکتشاف علمی برای از بین بردن اعتبار یک افسانهٔ محلی می‌آید. آیا نادانی عمدی نسبت به چیزی که می‌توانیم به راحتی یاد بگیریم، ارزشی دارد؟
ترانه یخ و آتش (A Song of Ice and Fire) — تأملی طولانی در ماهیت قدرت، در جهانی قرون‌وسطایی/جادویی.

لری نیوِن (Larry Niven)

رینگ‌ورلد و دنباله‌هایش (Ringworld and sequels) — یک جهان مهندسی‌شدهٔ عظیم بستری برای کاوش در تغییرپذیری فنوتیپ انسانی و سه گونهٔ بیگانه فراهم می‌کند.
حفره‌ای در فضا (A Hole in Space) — دورفرستی مانند یک مایعی اجتماعی عمل می‌کند؛ پدیده‌ای که شکل‌گیری «فلش‌ماب‌های» به‌شدت بی‌ثبات و خطرناک را ممکن می‌سازد و ابعاد جدیدی به چالش یک داستان معمایی-جنایی می‌افزاید.
ذره‌ای در چشم خدا (The Mote in God’s Eye) — برخورد اول، نه میان دو گونه، بلکه میان دو هوش فنی (متناظر با فرشتگان و شیاطینِ طبعِ علمی خودِ ما).

جورج اورول (George Orwell)

۱۹۸۴ (Nineteen Eighty-Four) — در یک حکومت استالینیستیِ تیره و تار، اندیشه کنترل می‌شود، تاریخ بازنویسی می‌گردد و ذهن افراد غیرهمسو بی‌رحمانه دگرگون می‌شود.

توصیه دو نفر:

جی. جی. بالارد (J. G. Ballard)

هزار رویای استلاویستا (The Thousand Dreams of Stellavista) — مردی همسرش را به قتل خود سوق می‌دهد و بعد به طور ناخواسته (اما پیش‌بینی‌پذیر) خانهٔ «روان‌گردان» خود را طوری برنامه‌ریزی می‌کند که بعدها تلاش کند مالکان جدیدش را بکشد.
منطقهٔ فاجعه (The Disaster Area) — مجموعه داستان. چه می‌شود اگر خواب را خاموش کنیم؟ زندگی در یک برج مسکونی با ارتفاع و پهنای بی‌نهایت چه حسی دارد؟ زندگی در حالت معکوس چگونه خواهد بود؟

دیوید برین (David Brin)

مردم کوره (Kiln People) — چه می‌شود اگر بتوانید موقتاً آگاهی خود را در یک نسخهٔ یک‌بارمصرف و خودتخریبگر از خودتان بگذارید تا کارهای مختلفی را برای شما انجام دهد؛ با این آگاهی که پس از بیست و چهار ساعت دوباره توسط شما جذب شود؟

سی. جی. چری (C. J. Cherryh)

دنبالهٔ چانور (Chanur sequence) — ریشه‌های زیستی یا فرهنگی رفتار، همراه با گونه‌های هوشمند در یک پیمان میان‌ستاره‌ای و چندگونه‌ای.
سایتین (Cyteen) — معضلات مربوط به هویت، مشابه‌سازی (کلون‌سازی) و بردگی.

آرتور سی. کلارک (Arthur C. Clarke)

پایان کودکی (Childhood’s End) — بهای آرمان‌شهر، جهش‌های تکاملی. آیا یک بشریتِ تغییرنیافته می‌تواند کیهان را خانهٔ ابدی خود بداند؟
نه میلیارد نام خدا (The Nine Billion Names of God) — آیا هدف داشتنِ خدا برای ما می‌تواند به زندگی‌مان معنا ببخشد؟

نیل گیمن (Neil Gaiman)

سَندمن: بازی تو (The Sandman: A Game of You) — زنی جوان و دوستان مؤنثش در سفری که باعث می‌شود هویت خود را، هم در مقام دوست و هم زن، واکاوی کنند.
اسرار قتل (Murder Mysteries) — در حالی که جهان اعلاء وارد مراحل پایانی برنامه‌ریزی برای آفرینش می‌شود، فرشته‌ای بیدار می‌شود تا دربارهٔ اولین قتلِ جهان تحقیق کند.

دانیل اف. گالوئی (Daniel F. Galouye)

جهان تاریک (Dark Universe) — برداشتی از یک جهان زیرزمینی و پسا‌آخرالزمانیِ بدون نور. در این جهان برخی فرهنگ‌ها از پژواک‌یابی استفاده می‌کنند، برخی دیگر با دید فروسرخ سازگار شده‌اند.
سیمولاکرون-۳ (Simulacron-3) — غایی‌ترین داستانِ «مغزهای درون آوند» / «شیطان خبیث»، پیش از سه‌گانهٔ ماتریکس.

دیوید جرولد (David Gerrold)

مردی که خود را تا کرد (The Man Who Folded Himself) — کاوشی همه‌جانبه در خودشیفتگی و لذت‌جوییِ افراطی به کمک سفر در زمان: ملاقات، خوش‌آمدگویی و [حذف واژهٔ رکیک] با همتایان زمانی خودتان.

جو هالدمن (Joe Haldeman)

جنگ ابدی (The Forever War) — جنگ علیه دشمنانی ناشناخته با روانی غیرقابل‌درک، و سربازانی که از دوری و گسستِ ناشی از نسبیت رنج می‌برند.

راسل هوبان (Russell Hoban)

ریدلی واکر (Riddley Walker) — مردمانی در تلاش برای درک گذشتهٔ دور خود (ما)، که در قالب یک گویش ابداعی روایت می‌شود؛ گویشی که درکشان را برای ما هم به یک چالش تبدیل می‌کند.

فرد هویل (Fred Hoyle)

ابر سیاه (The Black Cloud) — داستانی از یک فاجعهٔ قریب‌الوقوع برای زمین با یک چرخش داستانی: ابر غول‌آسایی که به زمین نزدیک می‌شود خودآگاه است و از یافتن موجودات خودآگاه دیگر در جهان شگفت‌زده می‌شود.

آلدوس هاکسلی (Aldous Huxley)

دنیای قشنگ نو (Brave New World) — مواجههٔ انسان بدوی و اصیل با آینده‌ای عقلانی، علمی و ارتقاء یافته با فناوری که پایان تلخی برای او رقم می‌زند.

کازوئو ایشی‌گورو (Kazuo Ishiguro)

هرگز رهایم مکن (Never Let Me Go) — شرح مصائب انسان‌های شبیه‌سازی‌شده (که خود نمی‌دانند شبیه‌سازی شده‌اند) که تنها با هدف اهدای اعضای بدن خود به انسان‌های «معمولی» پرورش یافته‌اند.

آن لکی (Ann Leckie)

عدالت فرعی (Ancillary Justice) — روایتی از یک هوش مصنوعی متشکل از چندین فرد مجزا و به لحاظ فضایی توزیع‌شده که کاملاً با هم یکپارچه نیستند.

دوریس لسینگ (Doris Lessing)

ازدواج‌های بین مناطق سه، چهار و پنج (The Marriages Between Zones Three, Four and Five) — ذات‌گرایی جنسیتی؛ ارتباط میان جنسیت‌ها.
فرزند پنجم (The Fifth Child) — چگونه با امری ‌تحمل‌ناپذیر مواجه می‌شویم وقتی وظیفه داریم از آن مراقبت کنیم؟

سی. اس. لوئیس (C. S. Lewis)

سه‌گانه فضایی (Space Trilogy) — کاوش در ایده‌های مسیحیت دربارهٔ هبوط، بیگانگان هوشمند، فرشتگان، هوش‌های آسمانی، جادو و خطرات تمامیت‌خواهیِ پنهان‌شده در ردای علم.

کورمک مک‌کارتی (Cormac McCarthy)

جاده (The Road) — تلاش‌های بی‌وقفهٔ یک پدر برای زنده نگه داشتن روزنهٔ امید در دل پسر خردسالش، حتی در حالی که جهانِ پیرامونشان در حال فروپاشی است.

آلان مور و دیو گیبنز (Alan Moore and Dave Gibbons)

نگهبانان (Watchmen) — ابرقهرمانی تقریباً قادرِ مطلق که ادراکش از زمان، پرسش‌هایی را دربارهٔ ارادهٔ آزاد، اجتناب‌پذیری، و تقابلِ نیت‌های خوب با پیامدهای خوب برمی‌انگیزد.

مایک رزنیک (Mike Resnick)

کیرینیاگا (Kirinyaga) — نژاد و جنسیت، عدالت و نسبیت‌گرایی اخلاقی.
هفت چشم‌انداز از تنگهٔ اولدووای (Seven Views of Olduvai Gorge) — بشریت، در فراز و فرودهایش، چون آفتی بی‌رحم و شرور بر پهنهٔ جهان.

جوآنا راس (Joanna Russ)

مرد مؤنت (The Female Man) — زنی با همتایان خود از سه جهانِ ممکنِ متفاوت آشنا می‌شود که در آن‌ها، فمینیسم سه مسیرِ تاریخیِ کاملاً مجزا را طی کرده است.

مری دوریا راسل (Mary Doria Russell)

گنجشک (The Sparrow) – یسوعی‌ها پیش از آنکه سازمان ملل بتواند اقدامی کند، مأموری مخفی به قلمرو تمدنی بیگانه اعزام می‌کنند که به فاجعه ختم می‌شود.

رابرت جی. سایر (Robert J. Sawyer)

انسان‌سایان (Hominids) — در یک جهان موازی، نئاندرتال‌ها به جای ما به گونهٔ مسلط تبدیل شده‌اند. هر فرد دو شریک زندگی دارد، یکی مرد و دیگری زن.
ذهن‌پویش (Mindscan) — فردی مبتلا به تومور مغزی لاعلاج تلاش می‌کند مغز خود را روی یک رایانه بارگذاری کند و با تأسف درمی‌یابد که بارگذاری به هیچ وجه به معنای بقا نیست.

دن سیمونز (Dan Simmons)

فازهای گرانش (Phases of Gravity) — یک فضانورد آپولو که روی ماه راه رفته است، در جهانی قدم می‌زند که دیگر به نظر نمی‌رسد رو به جلو حرکت کند.
هایپریون (Hyperion) — برای آشنایی با برخی مباحث جذاب در فلسفهٔ دین، به بخش «داستانِ دانش‌پژوه» در این کتاب رجوع کنید.

اولاف استپلدون (Olaf Stapledon)

ستاره‌ساز (Star Maker) — راوی از طریق مواجهه با انواع و اقسام ذهن در سراسر کهکشان، به کاوش در هدفِ زندگی و تاریخ می‌پردازد.
سیریوس (Sirius) — سگی بهره‌مند شده از هوش انسانی در تلاش است تا از عشق، غیرعقلانی بودنِ انسان و معنای زندگی سر درآورد.

بروس استرلینگ (Bruce Sterling)

سوارم (Swarm) — گروهی از دانشمندان با یک گونهٔ اَبَراورگانیسم مواجه می‌شوند که ظاهراً فاقد هوش است و به حشرات اجتماعیِ زمینی شباهت دارد.
شیسماتریکس پلاس (Schismatrix Plus) — آشفتگی‌های سیاسی و اقتصادی در منظومهٔ شمسی‌ای که توسط جناح‌های پساانسانی (اصلاح‌شدهٔ ژنتیکی در برابر سایبورگ‌ها) و سرمایه‌گذاران فرازمینی تسخیر شده است.

تئودور استرجن (Theodore Sturgeon)

بلوغ (Maturity) — داستان‌هایی در کاوشِ هدفِ زندگی و یک زندگیِ خوب و اصیل.
ونوس به اضافهٔ ایکس (Venus Plus X) — جنسیت چیست، و آیا لزوماً باید دودویی باشد؟

دانیل سوارز (Daniel Suarez)

دیمون، آزادی، و هجوم (Daemon, FreedomTM, and Influx) — تریلرهای سایبرپانک با محوریت هوش مصنوعی، پهپادها، چاپ سه‌بعدی، جنگ‌افزارهای خودتکثیرشونده و خودمختار ماشین‌ها، بازی‌های ویدئویی و واقعیت مجازی.

جیمز تیپتری جونیور (James Tiptree Jr.)

نقشه عشق است و مرگ نقشه (Love is the Plan the Plan is Death) — یک جانور بندپا باآگاهی به ارادهٔ آزاد می‌اندیشد، اما هر آنچه اراده می‌کند، تصادفاً دقیقاً با چرخهٔ زندگیِ زیستی و کلیشه‌ای گونه‌اش همخوانی دارد.
طعم گذرای زیستن (A Momentary Taste of Being) — زیست‌شناسی و هدف زندگی؛ سیاره‌ای که ممکن است مرگ یا بهشت باشد.

جک ونس (Jack Vance)

زمین رو به موت (The Dying Earth) — روایتی در میلیون‌ها سال بعد؛ زمانی که ریاضیات به جادو تبدیل شده و زمین به موجودیتی با یک زیباییِ هولناک بدل گشته است.
زبان‌های پائو (The Languages of Pao) — ترسیم جهانی که در آن، تفاوت در زبان‌ها موجب شکل‌گیری تفاوت‌های بنیادین در شناخت و ادراک می‌شود.

ورنر وینجی (Vernor Vinge)

آتشی بر فراز ژرفا (A Fire Upon the Deep) — داستانی شامل انواع گوناگونی از ذهن‌ها، از جمله ذهن‌های متعالی، ذهن‌های انسانی آمیخته با ذهن‌های متعالی و ذهن‌های جمعی.

پیتر واتس (Peter Watts)

کوربینی (Blindsight) — داستانی ژرف و مبتنی بر علوم شناختی که در آن، پساانسان‌ها و فرازمینی‌های گوناگون بدون داشتنِ آگاهیِ پدیداری به خوبی از پس کارهای خود برمی‌آیند — یا شاید هم این‌طور نیست؟

اچ. جی. ولز (H. G. Wells)

ماجرای عجیب چشمان دیویدسون (The Remarkable Case of Davidson’s Eyes) — مثالِ نقضِ قاطع برای نظریهٔ مصونیت از خطا در شناساییِ نادرستِ خویشتن.
سرزمین نابینایان (The Country of the Blind) — چگونه می‌توان گروهی از نابینایانِ را که در محیطی سازگار با نیازهای خود با کارامدی زندگی می‌کنند، به بینایی و وجود جهانِ بصری متقاعد کند؟

کانی ویلیس (Connie Willis)

کتاب روز رستاخیز (The Doomsday Book) — بیماری چگونه بر معیارهای اخلاقی و انسانی ما تأثیر می‌گذارد؟
از سگ حرف نزن (To Say Nothing of the Dog) — یک ماجراجویی پرنشاط در سفر زمان، با پایانی که، از نظر فلسفی، به شکلی غافلگیرکننده پیچیده و عمیق است.

جان سی. رایت (John C. Wright)

دوران طلایی (The Golden Age) — یک آرمان‌شهر سرمایه‌داری در آینده‌ای بسیار دور؛ هویت، انسانیت و کنترل اجتماعی.

راجر زلازنی (Roger Zelazny)

برای یک نفس درنگ می‌کنم (For a Breath I Tarry) — تلاش یک ماشین برای درک این که انسان بودن چه حسی دارد.
خداوندگار نور (Lord of Light) — روایتی از نسخه‌های دنیوی خدایان هندو و تناسخ. آیا می‌توان با معرفی آیین بودا، نظم و وضع موجود را به چالش کشید؟

نام چهل و هشت نفری که با تخصص فلسفه در این نظرسنجی شرکت کرده‌اند، به ترتیب الفبا:

Lucy Allais, David John Baker, Scott Bakker, Steve Bein, Sara Bernstein, Ben Blumson, Rachael Briggs, Matthew Brophy, Craig Callendar, Ross Cameron, Joe Campbell, Mason Cash, David Chalmers, Stephen Clark, Ellen Clarke, Helen De Cruz, Helen Daly, Johan De Smedt, Josh Dever, Kenny Easwaran, Simon Evnine, Simon Fokt, Keith Frankish, John Holbo, Steven Horst, Troy Jollimore, Eric Kaplan, Jonathan Kaplan, Brian Keeley, David Killoren & Derrick Murphy, Amy Kind, Pete Mandik, Ethan Mills, Ryan Nichols, Paul Oppenheimer, Adriano Palma, Lewis Powell, Paul Prescott, Melanie Rosen, Ina Roy-Faderman, Susan Schneider, Eric Schwitzgebel, Mark Silcox, Meghan Sullivan, Christy Mag Uidhir, Jonathan Weinberg, Dylan Wittkower, and Audrey Yap.

[1] Science Fiction and Philosophy - From Time Travel to Superintelligence – By Susan Schneider - گودریدز

آثار علمی‌تخیلی توصیه شدهٔ فلاسفه

توصیه یازده نفر:

توصیه نه نفر:

توصیه هشت نفر:

توصیه هفت نفر:

توصیه شش نفر:

توصیه پنج نفر:

توصیه چهار نفر:

توصیه سه نفر:

توصیه دو نفر:

دیدگاهتان را بنویسید لغو پاسخ

فضای استعاره

🎲 سه پرتاب تاس

📚 پرخواننده‌های این سه ماه

🚀 پرخواننده‌ها از ابتدای آفرینش